گروه اقتصادی- رجانیوز: مرکز مطالعات سیاست گذاری صنعتی دانشگاه امیرکبیر در نامهای خطاب به محمدرضا نعمتزاده وزیر صنعت، معدن و تجارت پیرامون قرارداد اخیر ایران خودرو با شرکت پژو – سیتروئن اعلام کرد: اگر به عقیده شما قرارداد ایرانخودرو با پژو تضمین کننده منافع مردم و قطعه سازان است، متن قرارداد را منتشر کنید تا همگان توانایی صحهگذاری بر درستی این ادعا را داشته باشند. به گزارش رجانیوز متن کامل این نامه به شرح زیر است:
بسمه تعالی
جناب آقای مهندس نعمت زاده
وزیر محترم صنعت، معدن و تجارت
احتراما پیرو قرارداد اخیر ایران خودرو با شرکت پژو – سیتروئن و اظهارات جنابعالی در صدا و سیما درباره مفاد این قرارداد، سوالات و ابهامات جدی در ذهن تحلیلگران و کارشناسان صنعت خودرو به وجود آمده است. در ادامه به برخی از این سوالات و ابهامات اشاره میشود:
۱- در فاصله سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۴ سهم تولید گروه پژو- سیتروئن از کل تولید خودرو جهان از ۵٫۱% به ۳٫۱% کاهش پیدا کرد، در حالی که سهم بازار رقبای پژو نظیر تویوتا از ۱۰٫۴% به ۱۱٫۵% و سهم شرکت فولکس واگن از ۹% به ۱۰٫۹% افزایش یافته است و رتبه تولید این خودروساز از رتبه ششم در سال ۲۰۱۱ به رتبه دهم در سال ۲۰۱۴ تنزل یافت[۱]. در سال ۲۰۱۴ دولت فرانسه برای جلوگیری از ورشکستگی این خودروساز ۱۳.۷% از سهامش را خریداری کرد و شرکت چینی دانگ فنگ نیز، ۱۳.۷% دیگر از سهام آن را خرید. همچنین بر مبنای گزارشات اتاق فکرهای معتبری نظیر اتاق فکر KMPG ، این شرکت چشم انداز تاریکی داشته و بر مبنای نظرسنجی از ۲۰۰ نفر از مدیران صنعت خودرو در سراسر جهان، این شرکت رو به ادغام یا ورشکستگی می رود[۲]. با این اوصاف این سوال پیش میآید که معیار انتخاب شرکت طرف قرارداد ایران خودرو چیست؟ چرا سایر شرکت های خودروساز دنیا که در حال حاضر شرایط بهتری دارند و کارشناسان، آینده مطلوب تری برای آن ها متصور هستند برای شراکت انتخاب نشدند؟
۲- خودروسازی که رو به افول بوده و حتی دولت فرانسه علی رغم سیاست عدم ورود مستقیم به صنایع کشورش، برای جلوگیری از ورشکستگی این خودروساز، بخش قابل توجهی از سهام آن را خریده است، آیا سرمایه ای برای توسعه فناوری در سال های اخیر داشته است؟ چه تضمینی برای انتقال فناوری در این قرارداد وجود دارد؟ همچنین چه ابزارهایی برای انتقال فناوری در این قرارداد دیده شده است؟
۳- ادعا شده است عمق داخلی سازی اولیه تولید این خودروها ۴۰% خواهد بود. عمق داخلی سازی ۴۰% با احتساب مونتاژ و تولید بدنه و رنگ بدنه است. در این صورت عمق داخلی سازی ۴۰ درصدی به معنای استفاده کمتر از ۲۰% از قطعات داخلی است. حال با توجه به رکود شدید بازار خودرو و مشکلات جدی قطعه سازان، به نظر می رسد این عمق داخلی سازی پایین موجب تشدید رکود در صنعت قطعه سازی کشور می شود. چه تمهیداتی برای ورشکست نشدن قطعهسازانی که بازارشان را به خاطر انعقاد این قرارداد در خطر میبینند، اندیشیدهاید؟
۴- طبق چشم اندازی که برای صنعت خودرو در افق ۱۴۰۴ نوشته شده است باید حداقل ۵۰% از ۳ میلیون خودرویی که قرار است در سال ۱۴۰۴ تولید شود با برند داخلی و بر مبنای طراحی و پلتفرم داخلی باشد. حال سوال اینجاست ایران خودرو که در شرایط تنگنای مالی قرار است ۲۰۰ میلیون دلار برای توسعه خطوط تولید پژو در ایران هزینه کند در ادامه پولی برای طراحی و توسعه خودروهای برند داخلی را خواهد داشت؟ آیا قرار است چرخهی مونتاژکاری خودروهای فرانسوی بازهم تکرار شود؟
۵- با توجه به آنکه خودروسازی یک صنعت بزرگ، با مقیاس تولید بالا و حاشیه سود پایین است، سیاست های توسعه این صنعت می بایست همگی در یک راستا و تقویت کننده و مکمل یکدیگر باشند، از این رو اگر بنای وزارت صنعت بر توسعه برند داخلی و طراحی محصولات جدید و صادرات آن ها است، در این حالت برنامه ریزی برای تقویت مونتاژکاری دیگر معنا پیدا نمی کند. چرا که در چنین وضعیتی خودروسازان باید بخش قابل توجهی از بازار داخلی خود را در اختیار شرکت های خارجی قراردهند و همچنین فرصت صادرات به کشورهای منطقه را به علت حضور خودروهای مونتاژی از دست بدهند، علاوه بر این ها، خودروسازان داخلی در دنیا بیش از پیش به عنوان شرکت های مونتاژ کار شناخته می شوند، ازهمین رو آیا وزارت صنعت تصمیم گرفته است طراحی و توسعه برند بومی را برای همیشه کنار بگذارد و خودروسازی در ایران صرفا به مونتاژکاری تبدیل گردد؟
۶- طبق دستورالعملی که حضرتعالی در تاریخ ۱۶/۵/۹۳ ابلاغ کرده اید، شرکت های جدید خودروسازی به شرطی می توانند خودروهای خارجی را مونتاژ کنند که آن خودرو حداکثر ۲ سال از زمان عرضه آن به بازارها سپری شده باشد. در حالیکه تمام خودروهایی که وعده تولید آن ها داده شده است (۲۰۸، ۲۰۰۸، ۳۰۱)[۳] محصول سال ۲۰۱۲ بوده و مربوط به قدیمی ترین پلتفرم پژو (PF۱) هستند. این در حالیست که بنا به اظهارات مدیران ایران خودرو اولین خودرو جدید قرار است نیمه دوم سال ۲۰۱۷ تولید شود یعنی حداقل ۵ سال پس از عرضه اولیه. از این رو تکلیف دستور العمل ابلاغی چه می شود؟
۷- خودروهای جدیدی که تولید آن وعده داده شده، به چه مدت قرار است که تولید شود؟ آیا قرار است مونتاژ آنها نظیر پژو ۴۰۵ حدود ۳ دهه ادامه داشته باشد؟
۸- در سال ۱۹۸۵ شرکت گوانگژو چین با شرکت پژو قراردادی را برای تولید مشترک به امضا رساند. از جمله نکاتی که در قرارداد پژو با گوانگژو ذکر شده بود صادرات یک سوم از تولیدات مشترک به خارج بود. همچنین قرار بود طی مدت ۵ سال، ۹۰% از قطعات خودروهای صادراتی و ۹۸% از قطعات خودروهای عرضه شده در چین داخلیسازی شوند. اما تا سال ۱۹۹۳ یعنی ۵ سال بعد از تولید اولین خودرو سواری پژو در این شرکت، شرکت سرمایهگذاری مشترک توانسته بود تنها ۷۵% از قطعات را داخلیسازی کند. این درصد داخلیسازی در مدلهای ۵۰۴ و ۵۰۵ تنها به ۶۲% رسیده بود. ناتوانی در تحقق اهداف تعیین شده برای داخلیسازی قطعات و صرف منابع ارزی برای واردات قطعات خودرو از فرانسه موجب نارضایتی طرف چینی شد و درنهایت فسخ قرارداد شد.
ازین رو با توجه به سوابق بد و ناموفق شرکت پژو در زمینه همکاری با دیگر کشورها و همچنین تجربه مشارکت سه دهه ای ایران خودرو با پژو چه تضمینی برای صادرات یک سوم از محصولات تولیدی وجود دارد؟ آیا پژو بازار صادراتی خود را در اختیار ایران خودرو قرار خواهد داد؟ این صادرات قرار است با چه برندی صورت گیرد؟ و آیا در صورت صادرات خودرو با برند پژو، این صادرات کمکی به توسعه برند و بازار ایران خودرو خواهد کرد؟
در پایان با توجه به اینکه حضرتعالی و خودروسازان معتقدید این قرارداد تضمین کننده منافع مردم و قطعه سازان خواهد بود، خواهشمند است دستور انتشار عمومی متن قرارداد را صادر کنید تا این قرارداد در معرض قضاوت و نظر تمامی صاحبنظران و تحلیلگران صنعت خودرو قرار گیرد و همگان توانایی صحهگذاری بر درستی این ادعا را داشته باشند چرا که بستن فضاهای کارشناسی و حاکم کردن فضای امنیتی بر صنعت و محرمانه اعلام کردن قراردادها[۴] نتیجه ای جز ادامه روندهای غلط گذشته و تضییع حقوق مردم نخواهد داشت.
با احترام، کارشناسان گروه خودرو مرکز مطالعات سیاست گذاری صنعتی دانشگاه صنعتی امیرکبیر
[۱] Oica.net
[۲] KPMG’s Global Automotive Executive Survey
[۳] http://www.ikcopress.ir/FA/News.aspx?docID=۱۸۴۳۱
[۴] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=۱۳۹۴۱۱۱۷۰۰۰۷۰۰