رقابت سکولارها و اسلامگرایان ترکیه برای بقا

رقابت سکولارها و اسلامگرایان ترکیه برای بقا

گروه بین الملل- احسان تقدسی: آنچه این روزها درترکیه جریان دارد را شاید بتوان تنها تصویر درست از جامعه ترکیه دانست. تصویری از تلاش دوطیف اسلامگرا و سکولار برای بقا. شکست یا پیروزی هریک از این دو طیف در ادبیات سیاسی کشوری که سکولاریزم تاهمین چند وقت پیش حرف اول و آخر را در آن می زد، معنایی جز حذف از عرصه سیاست ندارد. حذف هریک از این دو طیف اسلامگرا یا سکولار با توجه به فضای سیاسی حاکم بر ترکیه لااقل در چند سال آتی برای طیف شکست خورده جبران ناپذیر است. شاید از همین رو هم باشد که این دو جریان سیاسی با همه توان به مصاف رقیب آمده اند. سکولارهای ترکیه آن هنگام که اسلامگرایان نخست وزیری و ریاست جمهوری را با هم تصاحب کردند، در خاطرشان هم نمی گنجید که روزی خواهد آمد که برای حمایت از میراث آتاتورک به مخمصه ای اینچنین گرفتار آیند. اردوغان و گل اسلامگرا، آنگاه که نوبت به حمایت از سکولاریسم می رسید، آنچنان از نظام سکولار ترکیه دفاع می کردند که حتی سکولارها هم نمی توانستند آنگونه از ایدئولوژی خود دفاع کنند. اما ورود زنان محجبه به دانشگاهها شاید مهم ترین دستاورد اردوغان و گل در چندماهه اخیر بوده است. امری که واکنش سریع سکولارها را به همراه داشت و پس ازبحث و جدل های فراوان، دادگاه ترکیه رأی به ادامه ممنوعیت حضور زنان محجبه به دانشگاهها داد. آخرین اقدام سکولارها درجنگ با اسلامگرایان، درخواست دادگاه عالی این کشور برای انحلال حزب اسلامگرای عدالت و توسعه به دلیل تضعیف  نظام سکولار است، امری که البته با انکار اردوغان مواجه شده است. بازداشت چندین ژنرال ارشد بازنشسته ارتش ترکیه به دلیل تلاش برای کودتا هم از دیگر اتفاقات مهم این روزهای گذشته بوده است. حزب عدالت و توسعه تأکید دارد که برنامه‌ای برای اسلامی کردن کشور ندارد اما در عین حال حامی اصلاحات، دموکراسی و عضویت در اتحادیه‌ اروپاست. آخرین دفاع اسلامگرایان درپنج شنبه ای که گذشت، انجام شد. جمیل چیچک معاون اردوغان به همراه بکار بوزدگ، قانونگذار ارشد حزب عدالت و توسعه، برای پاسخگویی درخصوص پرونده‌ تشکیل شده در دادگاه قانون اساسی این کشور، طی جلسه‌ای که پشت درهای بسته برگزار شد، حضور یافتند. سکولارها به دنبال آن هستند تا 71 عضو این حزب از جمله اردوغان و عبدالله گل را به مدت پنج سال از فعالیت‌های سیاسی منع کنند. دادگاه قانون اساسی ترکیه چند هفته دیگر حکم خود را در این مورد اعلام خواهد کرد. اگر حزب عدالت و توسعه منحل شود، احتمال دارد حزب با تغییرات جدید و نام تازه‌ای شروع به کار کند و امکان دارد که انتخابات تازه‌ای نیز برگزار نماید. این اما همه ماجرا نیست، چه آنکه بحران سیاسی جاری در ترکیه وضعیت روابط ارتش و دولت این کشور را در هاله ای از ابهام فرو برده است. اگرچه ارتش ترکیه تاکنون درباره بازداشت ژنرال های بازنشسته خود سکوت اختیار کرده و حتی ارتباط دادن این ژنرال ها با سازمان های تروریستی هم نتوانسته ژنرال های سکولار را به مواجهه با دولت بکشاند، اما به احتمال فراوان ارتش درنوع روابط خود با دولت تجدید نظرهایی خواهد کرد. نقش مخرب اتحادیه اروپا ترک ها در سالیان گذشته تلاش فراوانی کرده اند تا شاید بتوانند جایی دراتحادیه اروپا داشته باشند. همه تلاش ها اما تاکنون فرجامی جز ناکامی نداشته است و افرادی چون نیکلا سارکوزی که کشورش اینک ریاست دوره ای اتحادیه اروپا را دراختیار دارد، صراحتاً گفته است نمی توان هیچ گاه کشوری چون ترکیه را وارد اروپا کرد. با این حال، هوای اروپایی شدن تأثیر مخرب خود را بر حوادث اخیر ترکیه گذاشته است. روزنامه فاینننشال تایمز روزجمعه تحلیل جالبی از روند حوادث ترکیه منتشر کرد که طی آن اتحادیه اروپا را مقصر ادامه بحران سیاسی آنکارا دانست. این روزنامه انگلیسی با انتقاد از اتحادیه اروپا خاطر نشان کرده است که اگر اعضای اتحادیه اروپا از مانع تراشی درمقابل روند عضویت ترکیه در این اتحادیه خودداری می کردند و تقویم صحیح و خوش بینانه ای برای عضویت ترکیه در این اتحادیه تعیین می کردند، هم ژنرالها و هم حزب عدالت و توسعه تلاش های خود را بر تحقق شرایط عضویت در اتحادیه اروپا متمرکز می کردند. امروز آنچه بیش ازهمه به چشم می آید تلاش برای بقا است. ازسویی اسلامگرایان می کوشند با جلوگیری از انحلال عدالت و توسعه فضا رابرای گامهای بعدی خود مهیا کنند و ازسویی سکولارها هم می کوشند تا سنگرهای فتح شده توسط اسلامگرایان را بار دیگر فتح کنند.